Axit nitric (HNO3) là một trong những hóa chất được sử dụng phổ biến nhất trong xử lý bề mặt inox và thép không gỉ. Không phải vì nó “mạnh” theo kiểu ăn mòn bừa bãi, mà vì nó làm sạch có chọn lọc và khôi phục trạng thái thụ động của kim loại. Nghe có vẻ nghịch lý, nhưng chính điều đó làm nitric acid trở thành lựa chọn chuẩn trong công nghiệp.
Mục lục bài viết
Axit nitric tẩy rửa inox theo cơ chế nào?
Inox (thép không gỉ) có khả năng chống ăn mòn nhờ một lớp màng oxit crom (Cr₂O₃) cực mỏng trên bề mặt. Khi gia công, hàn, cán, đánh bóng hoặc tiếp xúc môi trường ô nhiễm, lớp màng này bị phá vỡ hoặc che phủ bởi:
-
Oxit sắt, vảy hàn
-
Dầu mỡ, cặn hữu cơ
-
Muối kim loại, cặn khoáng
-
Vết ố vàng, ố xanh sau hàn
Axit nitric hoạt động theo hai cơ chế chính:
-
Hòa tan chọn lọc tạp chất
HNO₃ phản ứng mạnh với sắt tự do và oxit sắt, nhưng ít tấn công crom và niken trong inox. -
Tái thụ động hóa bề mặt inox (passivation)
Sau khi làm sạch, nitric acid giúp tái tạo lớp màng oxit crom bền vững, tăng khả năng chống gỉ lâu dài.
Vì vậy, tẩy rửa inox bằng axit nitric không chỉ là làm sạch, mà còn là xử lý bề mặt kỹ thuật.
Các trường hợp nên dùng axit nitric để tẩy inox
Axit nitric thường được dùng trong các tình huống sau:
-
Inox bị ố vàng, xỉn màu sau hàn TIG/MIG
-
Bề mặt inox có vết gỉ nhẹ, gỉ bám cục bộ
-
Inox mới gia công còn bám dầu mỡ và oxit kim loại
-
Xử lý passivation cho bồn, ống, thiết bị inox
-
Làm sạch inox trong ngành thực phẩm, dược phẩm, nước RO
Lưu ý: Axit nitric không phù hợp để xử lý gỉ nặng, gỉ ăn sâu. Trường hợp đó thường cần kết hợp với axit khác hoặc xử lý cơ học trước.
Nồng độ axit nitric dùng để tẩy rửa inox
Việc chọn nồng độ là yếu tố quyết định hiệu quả và độ an toàn cho bề mặt inox.
-
5–10% HNO₃
Dùng để làm sạch nhẹ, khử dầu mỡ, xử lý passivation. Phù hợp cho inox thực phẩm, inox trang trí. -
10–20% HNO₃
Dùng để tẩy vết ố sau hàn, oxit kim loại mỏng. Đây là khoảng nồng độ phổ biến nhất trong thực tế. -
Trên 20% HNO₃
Hiệu quả nhanh nhưng dễ gây ăn mòn cục bộ, đổi màu bề mặt. Chỉ dùng khi có kiểm soát kỹ thuật chặt chẽ.
Trong nhiều quy trình công nghiệp, axit nitric còn được pha phối hợp với axit flohydric (HF) để tăng khả năng hòa tan oxit bền. Tuy nhiên, hỗn hợp này nguy hiểm cao và chỉ nên dùng trong hệ thống chuyên dụng.
Quy trình tẩy rửa inox bằng axit nitric (tham khảo)
Một quy trình cơ bản thường gồm các bước:
-
Làm sạch sơ bộ
Loại bỏ bụi bẩn, dầu mỡ bằng nước hoặc dung dịch kiềm nhẹ. -
Pha dung dịch axit nitric
Luôn rót axit vào nước, không làm ngược lại. Khuấy đều, kiểm soát nồng độ. -
Tẩy rửa bề mặt inox
Có thể ngâm, phun hoặc lau tùy kích thước sản phẩm. Thời gian từ vài phút đến 30 phút tùy mức độ bẩn. -
Rửa lại bằng nước sạch
Nên rửa nhiều lần để loại bỏ hoàn toàn dư axit. -
Trung hòa (nếu cần)
Dùng dung dịch kiềm nhẹ (NaHCO3, Na2CO3) để trung hòa bề mặt. -
Làm khô và kiểm tra
Bề mặt inox đạt yêu cầu sẽ sáng đều, không loang màu, không còn vết gỉ.
Ưu điểm khi dùng axit nitric tẩy inox
-
Làm sạch hiệu quả vết ố và oxit kim loại
-
Không phá hủy cấu trúc inox nếu dùng đúng nồng độ
-
Tăng khả năng chống gỉ nhờ tái thụ động hóa
-
Phù hợp nhiều mác inox như 201, 304, 316
-
Được chấp nhận rộng rãi trong tiêu chuẩn công nghiệp
Lưu ý an toàn khi sử dụng axit nitric
Axit nitric là hóa chất ăn mòn mạnh và có tính oxy hóa cao. Khi sử dụng cần đặc biệt lưu ý:
-
Trang bị đầy đủ găng tay, kính, mặt nạ chống axit
-
Làm việc ở nơi thông gió tốt
-
Không để axit tiếp xúc với kim loại thường hoặc vật liệu dễ cháy
-
Không pha trộn tùy tiện với hóa chất khác
-
Xử lý nước thải sau tẩy rửa theo đúng quy định môi trường
Trong xử lý inox, axit nitric là con dao mổ phẫu thuật, không phải búa tạ. Dùng đúng cách, nó làm bề mặt inox “khỏe” hơn sau khi bị tổn thương bởi gia công. Dùng sai, nó để lại hậu quả dài hạn khó sửa.
